Showing posts with label Bible study. Show all posts
Showing posts with label Bible study. Show all posts

Wednesday, 15 July 2020

Human Rights leh Kristianna

Tunlai khawvelin a buaipui, miin a bawhchhiat leh chhiat loh an ngaihven leh ngaihchân, ram tam takin inpuhmawhna behchhan bera an hman pakhat chu Human Rights chungchang hi a ni. 'Ka rights a nia lawm' tih chu keini Mizote ngei pawhin kan sawi châmchi a ni ta. US-a hmunpui nei, Open Doors chuan kum tinin Kristiante rahbeh nasat ram, an rights an palzut nasat ram an thlang chhuakin, khawvel hriatah an tar chhuak thin a, N.Korea hian pakhatna a luah deuh ziah a, Muslim ramten an dawt thliai thliai thin. Hetiang taka khawvel titi phunglêng luah nasatu Human Rights kan tih hi eng nge ni le?

Human Rights
Mihring hi kan han pian chhuah phat hian mihring kan nih avanga chanvo chan tur, kan neih tur thil a awm a. Chung kan chanvo leh kan neih tur, keimahni ta bil liau liau turte chu Human Rights kan tih hi a ni. Mihring kan nihna anga kan nun chhohna kawnga zalênna bulpui kan neihte hi a huap vek a; mihringin hlutna leh dikna kan neihte hi kan nihna tur ang kan nih theih nan humhim a, inzahsak tawn a tul a ni. Human Rights tih Henry David Thoreau-a rawn hman chhuah hmasak nia ngaih a ni. Human Rights hi vantlang nun a lo nawm a, a lo that zawk theihna tura a innghahchhan pawimawh nia ngaih a ni.

Rights tih hrim hrim hi chi hnih lianpuiin a then theih. Pakhat chu Natural Rights a ni a, hei hi tuma min pêk ni lo, mihring kan nih a, kan pian chhuah atanga kan chanpual hrim hrim a ni. Nun hi mihring kan niha kan chanvo a ni. I nunna tiderthawnga mi a chêt chuan i Natural Rights kha a tiderthawng tihna a ni. Pakhat leh chu Legal Rights an ti a. India khua leh tui ka nih chuan vote ka nei ngei tur a ni a, vote ka neih theihna tura min dâltu chuan ka legal rights min rahbehsak a ni.

Rights kan neihte hi min humhimsak turin khawvelah pawl hrang hrang an awm a, UNO ngei pawhin Human Rights chungchangah thupuan chhuah pawimawh em em a nei a (UN Declaration of Human Rights). Right palzûtna a awm em tiin khawvel ramte hi an inenthla tawn a, insawiselna chhuanlam bera an hman a ni.

India ramah hian kan danpuiah Fundamental Rights a chuang a, chu chu khua leh tuiten rights an neih ngei ngeite a ni. Hengte hi mihring kan nihna leh khua leh tui kan nihnaa kan neih a, kan chen a, kan hman theihte a ni. Mi rethei rahbeh leh chanvo chhuhsak te, mi chan ai eisak te hi dân bawhchhiatna lian tak a ni.

Kristiante tan
Tunlai khawvela mihring ngaih pawimawhna leh mihring nunna dah hlutna hi Kristian zirtirna atanga rawn pâr ti ila a sual lo mai thei. Bible zirtirnaah chuan mi retheite hnehchhiah leh dikna rah beh chu Pathian pawi sawina lian tak a ni. Tunlai khawvelah pawh hei hian ngaihven a hlawh a, 'Mihring rahbeh an ni em? Diknain ro a rel em?' tih chu Human Rights pawl hrang hrangte ngaihven a ni. Mihringin, mihring a nihnaa a duhthlanna a hman theih loh a, dânin a chanvo tur ngeia a ruat pawh a chan loh chuan Human Rights-in palzut a hlawh a ni an ti thin.

A vun rawng a danglam avangtea a ta tur midangin a chhuhsak emaw, a pek duh loh emaw chuan a rights kha rahbehsakin a awm tihna a ni. Mihring chu thlamuang taka awm tur a nih laia tuin emaw a rikrap emaw, thlamuanga a awm theih lohna tur thil eng emaw a thlen chuan, chumi rights chu humhalhsak a ngai tihna a ni. Mihring chu a lo pian chhuah phat atangin nung turin dikna a nei a, nunna chu a chanvo a ni a, mi tuin emaw a duh ang anga a tihtawpsak ngawt tur a ni lo. Mihring a nih chuan  in leh lo a din thiang a, chu chu miin a duh ang angin a thiahsak ngawt tur a ni lo. Heng, miin an rights an palzutsak a, an chhuhsakte tan hian Thuthlung Hlui hunah khan zawlneiten nasa takin an bei thin. Mi rethei, an dikna leh chanvo an chhuhsak leh rahbehsakten an chanvo tur dik tak an chan theih nan zawlneite khan lal leh milian an pawisa lo a, Pathian aiawhin heng rahbeh tuarte tan hian an ding a, tihduhdah an tâwk a, tân inah an khung bawk a nih kha.

Zawlneite hna hi tunlai khawvelah kohhran leh Kristiante hian kan thawk chhunzawm reng a, mi rethei, rahbeh tuar leh an chanvo tur miin an chhuhsakte tan hian Kohhran leh Kristiante an au chhuak reng a, thuneitute leh sorkar mi liante pawh sawi loin, an tihdik lohah an sawisel a, mi rethei leh rahbeh tuarte tan hian an la bei reng a ni. Kristian kan nih a, Krista Kohhran kan nih chuan hei hi kan hna pawimawh leh kan tih tur a ni a. Kristian thalai chuan a thalaipui, a chanvo ve tur rêng pawh tute emaw thuneihna hman sual avanga a chân lohna turte a vênpuiin, chutiang thil a thlen chuan a au chhuak ngam tur a ni.

Kan hriat sual thung le...
Rights leh dignity chungchangah hian kan thangharh viau tawh a, kan inzirtir mek zel bawk. Chutihlai chuan hriat sual tam tak kan nei thung si. Kan inenfiah a, kan insiamthat loh chuan Pathian pawi kan sawi ang a, midangte tan tlûkna kan siam ang tih erawh a hlauhawm hle. Kan duh dan ang diak diaka kohhran rorelna a kal loh a, kohhranin hma a lak loha kan sawisel hi khawvel mite thlirah chuan kan 'Rights' a ni mai thei a, amaherawhchu Bible zirtirna atang erawh chuan kan tih tur a ni chiah em? a tih theih. Mahni tanghma haina chi khat a ni daih thei a, kalsualna thlentu a ni thei. 'Ka rights a nia lawm' kan ti thlazen a, Isua engtin nge a sawi a, a tih le? tih erawh kan ngaihtuah chang lo fo.

Mahni rights kan hriat a, kan claim mêk lai hian Isua zirtirna erawh a danglam thung hle. Mat. 5:39-ah chuan 'Kei erawh chuan ka hrilh a che u, mi sual dodal suh u; i biang ding lama bengtu hnenah chuan a lehlam pawh dawh rawh. Tin, tupawhin i lakah thupawi siamin, i kawr lak a tum chuan, i puan pawh laktir nghal rawh. Tin, mêl khat kala phût luitu apiang che hnenah mêl hnih kal rawh' tiin Isuan min zirtir. Hetilai thu hi uluk takin chhiar ila, 'Ka rights alawm, ka ti ang chu' tih hi Isua zirtirnaah chuan a leng tam vak loh hmel hle mai.

Lal Isua nun dan leh a zirtirna pumpui hi han en ila, mahni rights claim turin min zirtir miah lo! Isua pawh kha a chungthu an rêl khan insawifiahna hun engmah an pe lo a, a rights an palzutsak nasa hle, mahse a phunnawi hauh lo. Isua hian mahni rights claim turin min zirtir lo a, midangte rights humhimsak tur erawh chuan min duh thung; hei hi kan hriat a tul khawp mai. Keini Kristiannaah hi chuan kan rights kan claim a, midangte rights rahbehsak mah se, ka rights ka neih theih phawt chuan pawi kan ti lo. Midang mualpho mah se, kei ka mualpho loh chuan pawi kan ti miah lo a nia! Midangte rights humhimsak tur erawh chuan Isua kha a che na hle thung. Khatih hunlaia vantlangin an ngaihsan leh an chung en, Pharisaite leh Sadukaite kha, midang rights an rahbehsaknaah chuan hlau miah loin a sawisel siah siah ngam a, ama rights erawh humhim a tum hran lo. Midangin an chanvo tur dik tak an chan theihna tur a nih phawt chuan a chanvo tur dik tak pawh chân vek mah se pawi a ti hauh lo.

Mahni rights claim ngar ngar chunga beihnaah ai chuan mahni chanvo tur pawh chân ngama rawngbawlna hian mite thinlung a hneh zawk. Kristian hmasate Rom sorkarin a tihduhdah chiam khan, Kristiante khan an chanvo an chan theihna turin beiin nawr ngar ngar se, mite thinlung an hneh mawh viau ang. Amaherawhchu Krista tan a nih phawt chuan an basic right, nung tura dikna leh chanvo an neih pawh pe phal khawpa an inpekna khan mite thinlung a hneh a, Rom ram ngei pawh Kristian ram a nih phah ta zawk.

Tlipna
Tunlaia Kristianten kan hriat thar atana pawimawh tak chu Krista tana kan dikna leh chanvo chân ngam hi Kristian nun, Kristan min zirtir kha a ni tih hi a ni. Krista aia kan rights kan dah lian lutuk te, kan zalênna tur kan dah pawimawh lutuk avangte hian mite thinlung hi kan hneh thei ta meuh lo niin alang. Krista tan a nih chuan kan dikna leh chanvo hi kan chân ngam a ngai a, chutiang a nih tak tak hunah chuan kan thusawi aiin kan nun hian Chanchin Tha a puang darh nasa ang a, mite thinlung kan hneh thei ang.

Thursday, 16 March 2017

In sim loh chuan in boral ang

'Nangni pawh in sim loh chuan chutiang bawkin in boral vek ang'

Luka 13:1-5 thuah hian hetih hunlaia Palestina rama chhiatna lian ber ber kan hmu a, heng chhiatna leh thihna te hi politics leh sakhua nena inkungkaihna nei an ni. Pilata hian a hmain Jerusalem-ah Rom chhinchhiahna mupui lem a lalut a, nasa takin an dodal a, Kaisari khuaah a la thla leh a. Hemi hnu hian Jerusalem-ah tui lakna a siam a, hei hi Luka bua chhiatna kan hmuh thlenna chhan niin alang.

Jerusalem hi tlang chunga awm a ni a, tui a harsa hle a, hei vang hian Pilata chuan tuilakna (aqueduct) chu a siam a. Tuilakna siam nan hian sorkar sum a tam tawk lo va, Temple sum a hmang a, hei hi Juda mipuite chuan sum thianghlima an ngaih a nih avangin an duh lo hle a ni. Juda mipui tam tak chu temple sum hman a nih avanga duh lovin an pungkhawm a, an zingah hian Pilata'n civil inthuama inthuam sipai eng emaw zat, ralthuam puanhnuai chungin a dah a, heng civil inthuama inthuam sipaite hian civil mi tam tak an that a ni.

Siloam in sang chim pawh hi tuilâkna siam nena inkungkaih bawk niin alang. Siloam hi Jerusalem khaw tui tlan pawimawh tak mai a ni a, Jerusalem chhim thlang lama awm a ni. Heta luanglut tura tuilâkna (aqueduct) hi siam a ni nge, Siloam atanga khawpui chhunga tui luanluhna tura an siam zawk hriat a harsa deuh.

Heng chhiatna lian tham pahnih, mi tam tak thihna chungchang hi khatih hunlaia Jerusalem mai ni lo, Judai rama titi ber a ni a, he chhiatna hian Judate rilrua zawhna awm sa a rawn chawk tho va. Judate hian thihna, piansualna leh hrehawmna te hi sual vanga thleng niin an ngai thin (Joba bu hian chhiatna zawng zawng hi sualna avanga awm a ni lo tih zirtir a tum). Isua chuan vanduaina tawktute hi an sual vang emaw, an nu leh pate bawhchhiat vang emaw a ni lo, tih a zirtir a. Chhiatna leh vanduaina hi mihring chungah engtik lai pawhin a thleng thei a, chuvang chuan sual sim a, inring renga awm a pawimawh a ni, tiin a zirtir a ni.

Sual avanga tuar chu an awm na meuh mai, amaherawhchu chhiatna leh vanduaina kan tawrh zawng zawng hi sual vang a ni kher lo. Engtik hunah pawh kan chungah hian vanduaina leh chhiatna a thleng thei reng a, a pawimawh ber chu heng harsatnate pawh hi lo thleng mah se, kan inpeih a ngai zawk a ni.

Tunhnaiah Mizoramah chhiatna a thleng tam ta hle mai a, kar tin mai hian ruang chhar leh accident thâwm hriat tur a awm reng. Hetiang chhiatna hi a lo thleng thei reng a, kan chungah ngei pawh hian engtikah nge a lo thlen dawn kan hre lo; chuvang chuan sual kan sim a, Lal Isua tâwk tura kan inpeih a ngai a ni.

Pilata'n Galili mi a tihhlumte chungchang thu Isua an lo hrilh varna chhan hi Isua dan kawl-âwk an tum vang niin alang. Pilata duhzâwnga thu a sawi chuan, Rom lamtangah an puh ang a, phatsantu, an ti dawn si a. Judate lamtang anga a sawi chuan Juda hruaituten Rom dovah puhin, manna hun remchang leh sawichhiatna hun remchang an hmu dawn a ni. Hei hi Isua pawhin a hre reng a, chuvang chuan Pilata thiam lohna lama luhpui lovin, sim a pawimawhzia a sawipui niin a ngaih theih.

Siloam in sang chim chanchin a sawi kai ta a. Siloam in sang chimin mi 18 a delhhlumah hian a thi tate khan mawh an phur lo va, Pilata'n mawh a phur hek lo. Chhiatna leh vanduaina hi mihring chungah engtik hunah pawh a thleng thei reng a, chuvang chuan sual sima inring renga awm a tul a ni. Siloam in sang chimin a delhte khan sualna an nei tho ang, chutiang bawkin, mihring piang chhuak zawng zawng chuan sual kan nei vek a, kan sual kan sim loh chuan chatuana boralna kan chang dawn a ni tiin Isua chuan a lo hrilh ta zawk.

Motor accident engtikah nge kan tawh dawn a, damlohna avangin engtikah nge kan thih ve dawn? Sual sima Isua hnen panin, inring rengin kan awm a pawimawh a ni. Zualko thuin engtikah nge min den ve dawn a, keimahni ngei hi engtikah nge a tuartuah kan tan dawn kan hre lo va, chuvang chuan sim a tul a ni.

Thi thei kan ni tih kan inhria a, mahse tar thlenga dam tur angah kan inngai tlat thin. Mi an thi a, keini erawh chu la thi ve mai lo turin kan inngai a ni. Naktuka thi mai thei kan ni tih kan ngaihtuah ngai lo va, zaninah emaw, nakkin lawkah emaw kan thi thei a ni tih kan suangtuah ngai lo. Muang takin kan awm a, nun thlahdah takin kan nung a, mahse thangâwk angin thihna hian min la rawn nang thut dawn. Chutiang hun a lo thlenah chuan engtin nge kan awm ang? Thil tha ber dawng tura kan rilru kan buatsaih a, vanneihna leh hlawhtlinnate hmachhawn mai tura kan inngaih ang hian thil chhe ber leh vanduaina rapthlak ber hmachhawn mai thei tura inpeih kan ngai a ni.

Kan khawvel hi kan chhût chuan chhiatna leh manganna tam sâwtzia kan hria ang. Nitin chanchinbuah chhiatna lam hawi deuh hlir kan hmu a, TV-a chanchinthar puanah pawh hetiang thu hian hmun a luah hnem ber. Lir a nghing a, hnam leh hnam, ram leh ram indo turin an inep mup mai a. India leh China te an inepna ringawt pawh hian khawvel ralmuanna a tiderthawng a, nuclear bomb nei ram ve ve an nih avangin heng ram pahnihte inep thâwm hian boruak a siam hle a ni. Heng zawng zawng hi nau vei tantirhna pawh a la ni pha lovin alang.

Chhiatna te, chêtsualna leh indona thu kan hriat avangte hian lungngai a, phili mai tur kan ni lo va, kan inrin a, sual kan sim a pawimawh zawk a ni. Paula chuan zân hi a ral lek lek tawh a, khua a var dawn ta, tiin, thim thuamte paihthla turin min hrilh a, chuvang chuan, simna hun kan la neih a, khawfing a chah hma hian kan sim a, kan inrin a tul a ni (Rom 13:12).

Isuan rawng a bawl dawn khan Baptistu Johana chuan sim rawh u, tia auvin, vanram a hnaih tawh thu a puang a (Mat 3:1-2), hetiang bawk hi kan hun tawn chhoh mek hi niin alang. Harsatna hrang hrang. chhiatna hrang hrang lo thleng tur hi Isua chuan a lo sawi lawk vek tawh a (Mat. 24:3-28), chuvang chuan mangang lo va, sim a, Isua tâwk tura inpeih a ngai. Heng chhiatna leh vanduaina thu kan hriatte hi Isuan rawng a bawl dawna Johana thuhril ang kha an ni a, Pathian Ram hnaih tawhzia puang chhuaktu an ni. Heb. 10:25-ah chuan ni chu lo hnai telh telha in hriatin infuih tawn nasa lehzual sauh rawh u, a ti a, kan infuih tawn a, rinna chak leh nghet kan neih a, manganna lo thlen hun pawha thlamuang taka kan awm theih nan ringtute chu i infuih tawn ang u. Vanduaina thu kan hriat avangte hian mangang mai lovin, chhiatna leh buaina thâwm kan hriat avanga phili lo turin intichak ila. Hengte hian Pathian Ram a taka a lo lan hun a hnai tawh a ni, tih hre chungin, inthlamuan tawn zawk ang u.

Tuesday, 14 April 2015

Pathianin lal atan Saula a hnâwl

I Samuela 15:1-31
Israel lal hmasa ber Saula Pathianin a hnâwl mai hi makna riau a nei a. Davida pawh khan thil a tisual a, a thil tihsual avang khan Pathianin a hnâwl ngawt lo va, a ngaidam zel a. Chutihlai chuan Saula erawh chu vawi khat a tihsualah Pathianin a hnâwl nghal ngawt mai hi a mak hle.

Amalek-ho nen an indo dawnin Pathian chuan lal Saula chu Amalek mi zawng zawng that a, tiboral vek tur leh, an ranrual thlenga zuah pakhat mah nei lo turin a hrilh a (I Sam. 15:1-3). Amalek-ho chu a bei ta a, tam tak an that a, an lal Agaga chu a nung chungin an man a. Tin, Amalek-ho ranrual zinga a tha tha chu Pathian tana hlan turin an zuah bawk a, chungte nen chuan an haw leh ta. Pathian thu awih lova sal leh rallâk thil tam tak a rawn hawn avangin a thin a rim a, lalah a hnâwl ta a ni.

Pathian hian ngaih pawimawh a nei a, chu chu Saula a ni emaw, mi tupawhin an zawm a duh a. A thu anga ti lote chu Pathian hian a rawngbawltu atangin a hnâwl thin a ni. Pathianin a ngaih pawimawh chu eng nge?

1. Mihring ngaiha tha hi Pathian ngaihin thil tha a tling lo

Mihring hian tha tih zâwng leh duh dân riau kan nei thin a, hei hi Pathian ngaih chuan luhlulna leh a thu zawm lohna a ni. Pathian chuan a thu ngai pawimawh ber turin mihringte a duh a, amah dah pawimawh ber turin min duh a ni. Mi tupawhin Pathian thu aia a ngaihdan leh tha a tih zawng a ngaih pawimawh chuan, chûng mite chu Pathianin a hnâwl thin. Rawngbawlna kawngah pawh, mihring duh dân leh tha tih zâwng hi Pathian duh dân leh tha tih zâwng a ni vek lo va, Pathian chuan tum dân leh duh dân hrang a nei thin a, chu chu kan zawm loh chuan Pathianin kan rawngbâwlna a tichak ngai lo vang. Saula pawh hian ama ngaihdan a kalpui a, tha a tih ang zâwngin a kalpui a, Pathianin tihlum vek tura thu a pêk chu ama'n tha a tih angin a kalpui a, tam tak a zuah a, hei hi Pathianin a duh loh thil a ni.

Thufingte 3:5,6-ah chuan 'I thinlung zawng zanwgin LALPA ring la, nangma hriatnaah innghat suh, i kawng zawng zawngah amah hre reng la, i kawngte chu a kawhhmuh zêl ang che,' a ti. Davida kha chuan, Pathianin thu a pêk ang apiang a ti zêl a, a thupêkte kha a tihlawhtling zel a ni. Pathian hian mihring rinchhan a, mihringa rinna nghat leh, mahni hriatna leh, mahni finnaa rinna nghah hi a ngai thei lo hle. Mihring rinchhan a, mihring bân chakna ringtu chu thlalera hnimbuk to rire ang an nih tur thu te, amahah chuan thil tha chhuak a awm loh tur thute Jeremia chuan a sawi a nih kha (Jer. 17:5ff). Lalpa rinchhantu chu tui kianga thingphun angin a tehkhin nghe nghe (Jer. 17:7-9).

Mihring finna hi Pathian chuan a ngainêp a, Pathian rawng bawl tur chuan mihring finna hi hmachhuan chi a ni lo."He khawvel finna hi Pathian ngaih chuan âtna a ni si a," tiin Paula chuan a sawi (II Kor. 3:19). I Kor. 1:19-ah vêk chuan, "Mi fing finna chu ka tiboral ang a, remhre remhriatna chu ka paih thla ang," a ti bawk. Mihring finna leh theihna kan chhuan chhûng chuan Pathian thlarau hian min hnaih ngam lo ang tih hria ila. Pathian thlarau awmpuina kan chang a nih pawhin, mihring finna te, kan ngaihdan leh tha kan tih dan te kan dah pawimawh hun tikah Thlarau Thianghlim hian min hlatsan dawn a, Pathian ruat kan nihna hi kan hloh dawn a ni.

2. Sakhuana aiin thuawih a duh zawk

Rallak thil an lak, ranrualte kha, a thau tha tha leh, a hmelhem lo, Pathianin inthawina atana a phût ang chi a ni. Saula hian a mimal thahnemngaihna leh, sakhawmi a nihna atangin Pathian tan tha dawn hlein a hria a, Pathian tan, tiin a kawi haw teuh mai a. A sakhawmi nihna atang chuan a âwm hle mai a, Pathian tan thahnem a ngai ve hle a ni. Mahse, Pathian chuan thilpêk leh, a hnena inthawina aiin a thuawih a ngai pawimawh zawk a ni.

Thilpêk tam tak pein, thawhlawmah tam tham tak pe thin mah ila, Pathian thu kan awih chuan si loh chuan, Saula chan hi kan chan a ni. Mika chuan, "LALPA chu berampa sang tam tak emaw hriak lui singte emawah a lungni dawn em ni? Aw mihring, tha chu a entir tawh che a ni; LALPAN a phût che chu...dik taka tih leh khawngaihna ngainat leh i Pathian nena thuhnuairawlh taka lên dun a ni lo vem ni?" a ti (Mika 6:7-8). Israelte chuan inthawina beram leh, beram thau (fat) leh hriak te an hmang thin. Heng hi Pathian chana an ngaih a ni. Thilpêk ringawta tlawn lungawi chi a ni lo, kan Pathian hi. Pathianin a phût leh a duh zâwk chu a thu awih a, thuhnuairawlh taka amah nena lên dun a ni. Hei hi kan hmaih chuan, Pathian tan, tiin sum tam tak kan thawh thin hi Pathian thin tiurtu mai a ni palh mai ang.

Amosa hun lai pawh khan sakhuana an la urhsûn hle a, thilpêk leh inthawi pawh an uar narawh. Sâwma pakhat pawh ni thum dan zela pe thei khawpin an sakhaw mi a, sakhua an ngai pawimawh a, Pathian thu erawh an awi si lo (Amosa 4:4-5). Pathian chuan sum a ngai pawimawh ber lo va, keimahni, kan thlarau a ngai pawimawh ber a. Sum ringawt kan pêk a, chhungril lam kan pêk tel si loh chuan Pathianin a pawm lo a ni. Pathian chuan keimahni leh kan sum zawng zawng hi a duh a. Keimahni tel lova kan sum ringawt kan pekin awmzia a nei lo, akn thlarau a boral hi a hlau ber zawk a ni. Sakhuana lak urhsûn ringawt hi chhunglam inserhna a tel si loh chuan awmzia a awm lo va, Pathian beng a thleng zo lo thin.

Pathian hian pawn lam mawina a thlir lo va, chhungril felna leh thatna a thlir zawk a. Sakhaw miin. la urhsûn hle mah ila, chhungril lam Pathian tana kan serh leh chuan si loh chuan awmzia a nei lo ang. Isua pawhin lehkhaziaktute leh Pharisaite chu thlân hnawih vâr, pawn lam chauh mawi, chhung lam erawh mitthi ruh leh bawlhhlawh awmna an ni, a ti hial a. Kan thinlungah Isua a lalber chuan si loh chuan, sakhaw mi eng ang ni mah ila, thlân a pâwn lam hnawih var ang tho kan ni.

3. Mipui aw/duh dan hi Pathian duh dan a ni kher lo

Saula'n a thil tihsual chhana a puh chu mipuite an ni. "Thil ka tisual dêr mai a ni: LALPA thupêk leh i thu chu ka bawhchhe reng mai a nih hi: mipuite ka hlauh va, an thu ka lo awihna lamah hian," tiin Saula chuan a sawi (I Sam. 15:24). Mipuiten tha an tih ang chu Saula hian tha a lo ti ve mai, mipui tihlâwm a tumna lamah Pathian pawi a sawi ta a ni. Heta lang chiang tak chu mipuiin aw hi Pathian duh dan a ni kher lo va, mipuiin tha an tih hi Pathian duh dan kalhtu a ni fo.

Rawngbawltu tam tak leh, ram hruaitu tam tak hian mipui tihlâwm kan tum lutuk a, Pathian duh dân aia mipui lâwmna tur leh, mitena tha an tih kan ngai pawimawh zawk thin hi Pathianin a rawngbawltu atan te, a mite hruaitu atantea mi a lo hnawl tawh thinna chhan a ni. Roreltute chu Pathian ruat an ni a (Rom 13:1), roreltuin a hna pawimawh tak chu mipuite Pathian duh dana hruai a ni a, mipuitena an hruai a nih chuan roreltu dik, Pathian tih mi a ni thei ngai lo ang.

Mipuiin Arona chu bawngno lem siam tura an tih avangin a siamsak a, Israel mipuite chu kawng dik lo lamah an kal phah a (Ex. 30:1), Pilata chuan mipui a hlauh avangin Isua a khêngbet ta a nih kha (Mk. 15:15). Mipui ngaihdan leh tha tihdan hi Pathian thu kalh a ni fo. 'Mipui aw hi Pathian aw a ni' ti thin mah se, Pathian duh dan a kalh chuan Pathian aw a ni thei lo. Rawngbawltu chuan a tih tur chu hlobet hring dup hmuna ranrualte tlattir a, hliam an neiha tuam dam a ni. Chaw leh tui thatna hmuna mipui hruai kha a tih tur a ni. Chutihlaia an duhna lam lama a kaltir mai chuan rawngbawltu tha a ni thei lo ang a, mipuiin an hnuh kal zawk, hruaitu tling lo, tihna a ni ang. Mipui aiin Pathian a hlauhawm a, mipui aiin Isua Krista duh dan leh zirtir kan ngai pawimawh zawk tur a ni.

Pathianina a ngaih pawimawh leh a ngaihhlutte hi kan ngaih pawimawh a, kan ngaihhlut chhung chuan Pathianin min awmpui ang a, min tanpui ang. Kan thinlung chhunga Isua kan laltir loh a, Pathian duh dana mite hmuha mawina leh an fak hlawhna kan ngaih pawimawh chhung chuan rawngbawltu tha kan ni ngai lo ang. Kan ngaihdan dik ber nia kan hriat chhung leh, kan ngaihdan kaltlangpui kan tum chhung chuan Pathian hian min hruai ngai lo ang, tih hria ila. Pathian duh dân leh a ngaih pawimawhte ngai pawimawha zâwm thei turin Pathian hnenah i inhlân thar ang u.

Wednesday, 7 May 2014

Isua zuitu nih tum

"Mi zui rawh; mitthiin anmahni mitthi chu vui rawh se," a ti a (Matthaia 8:18-22)

Kristian kan intih hian thil hming emaw, pawl hming pakhat ve mai a ni hauh lo va, a awmziaah chuan Krista zuitute tihna a ni. He thumal hi kan hmang nasain, Kristian ram, Kristian zaa za kan inti a, chutihrualin 'Kristianna' tihin kan thinlung a den dan erawh chu a danglam hle si. Kristian kan intih hian kan nitin nun, zirna leh hnathawh zawng zawng thlengin a nghawng tur a ni tih erawh kan ngaihtuah ngai hauh si lo.

Kathryn Dick-i chu Nigeria rama Ibadan khaw kianga tleirawlte camp thinna hmuna rawngbawltu pawimawh tak a ni a. An ngaihsan em avangin Nigeria khua leh tui nihna an pe ta hial a. Pa pakhat chuan, 'Pathian i hriat duh chuan Miss Dick-i hmu mai rawh," a ti hmiah mai a ni. Kristianna hi nun zawng zawng nena nunpui tur a ni a, Isua zuitu nih hi peih châng châng atan chauh a ni lo.

Isua rawngbawlna

Châng kan tarlan hi Isuan Galilee biala rawng a bawl lai chanchin a ni a, Matthaia 8:1 - 10:42 chhung hi Galilee rama a rawngbawlna hrang hrang tarlanna a ni. Mat. 8:1 atanga 9:38 chhungah hian Isua thusawi hrang hrang leh thilmak tih thenkhat lakkhawm a ni. 8:1-17 chhungah chuan tihdam rawngbawlna a neih pathum tarlan a ni a. Phâr tihdam a hmasa ber a, chumi hnuah sipai za hotu nau a tidam leh a, Petera pizawn a tihdam hnuah mi tam tak tihdamin a thilmak tih a khaikhawm a ni.

Hetiang, thilmak ti thei, damlo tidam thei zirtirtu chu Galilee bial hian an ngaisang em em a, a zirtir nih chu a thlakhlelhawm hle a, inchhuanna tham pawh a ni. Mipui vantlang pawhin a zirtirte chu an be thain an tlawn hle ang, tih a rinawm a. Tunlai ang chu ni se, nu tam takin an fanute pasal atan an îtzawng tak, pa tam takin chaw eia an koh, 'A zirtirte zinga mi kha kan laina hnai tak a ni' an tih duh tur ang chi a ni. Amah Isua ngei pawh an chhungte a nih theih dan an dap ngat ngat ang a, 'Keini pawh Nazareth khaw chhuak ve tho' tih atanga insawi luh tum eng emaw zat an awm ngei ang.

Isua zui tum Lehkhaziaktu

Chutianga miin an ngaihsan a, amah zui nih an châk lai tak chuan lehkhaziaktu pakhat a rawn kal a, Isua zuitu nih a duh thu a rawn sawi ta. Isua chuan, "Sihalten kua an nei a, Mihring Fapa erawh hi chuan a lu nghahna a nei lo," tiin a lo chhang a ni. He lehkhaziaktu hian Isuan a nih dan a hrilh hian zui a phûr leh vak lo a ni ngei ang, a chanchin hmun dangah kan hmu leh ta lo.

Lehkhaziaktu hi Matthaia chuan Isua zui tum hmasa ber angin a tarlang a. Lehkhaziaktu hi sunagog-a zirtirtu an ni a, training eng emaw tal nei an ni thin. 'Zirtirtu' (Rabbi) pawh hi lehkhaziaktute an kohna a ni a, zahna entirna a ni bawk. Miina an zah, sakhaw hruaitua an ngaih, mipuite zirtir thintu meuh pawh Isua zirtir nih a châk a, Isua bulah a rawn dil tawl mai a ni. Hei hian Galilee biala Isua rawngbawlna ropuizia leh, miin an ngaihsanzia a lantir. A hunlaia mithiam, training nei tha, mipui vantlang chung lama ngaih meuhin Isua zirtir nih a rawn dil hi a namai lo hle a ni.

Lu nghahna nei lo mi hi miin an ngaihsan loh leh, retheia an ngaih a ni thung a. Vakrawlai mai mai, in leh lo pawh nei mumal lo, belh tur pawh nei lo a nih thuin Isuan a lo chhâng a, lehkhaziaktu hian chutianga nun chu a zuam leh chiah lo a, a inhnukdawk ta a ni ngei ang, hmun dangah lehkhaziaktu, Isua zirtir nih tum chanchin hi hmuh tur a awm zui ta lo. Mi tam tak chuan Isua zirtir nih hi khawtlang leh tualchhunga ropuina, mi ngaihsan nihna tur emaw kan ti thin a. Kohhrana kan tel a, kohhran rawngbawl hna phur taka kan thawh chhan pawh hi chutiang vang chu a ni fo. Mahse Isua zuitu tak tak erawh chuan in leh lo sawi tur a nei hman lo va, dawmhlumtu tur tu nge ni ang, tih a ngaihtuah hman lo.

Lehkhaziaktu ang hian Isua ropuina lai chauh thlirpui a, a hnung zuitu nge kan nih a, sihalte takngial pawhin kua an neih lai a, in leh lo nei lo kawp, hmun nghet nei hman lo khawpa zuitu? Isua ropui lai chauh thlira zuitute hi a ni lawm ni, Pilata in tual a, "Khengbet rawh" tia autute kha. Isua kan zui dan hi i ngaihtuah chiang ang u.

Mihring Fapa

Isua hian amah insawi nan Mihring Fapa tih hi a hmang thin a, midangin amah sawi nan an hmang lo thung. Isua sawi nana hmangtu awm chhun chu Stephana kha a ni a. Lunga an den hlum dawn khan van inhawng a, Mihring Fapa a hmuh thu a sawi a ni (Tirh. 7:56), kha bak kha chu midangin Isua sawi nan an hmang lo; amah Isua chauhin a hmang a ni. Matthaia ziakah hian Mihring Fapa tih hi vawi 30 a lang a, Marka ziakah vawi 14, Luka ziakah vawi 25, Johana ziakah vawi 13, Tirhkohte Thiltihah vawi 1, hmun dang, Septuagint atanga lak chhuahah vawi 3, a vaiin Thuthlung Tharah Mihring Fapa hi vawi 86 a lang.

Mihring Fapa tih hi Isuan mihring a nihna sawi lan a tumna pakhat a ni a, chu bakah a tuar leh thawh lehna sawi nan te a hmang a, hei bakah hian nakin huna a pawimawhna tihlan nan a hmang bawk. Isuan Mihring Fapa tih a sawina tam takah hian a tuar turte nena sawi zawm a ni a, a thawh lehna turte nena sawi a ni bawk.

'Mihring Fapa erawh hi chuan lu nghahna hmun a nei lo' tia Isuan a sawi hian amah zuitute chuan a tuar ang an tuarpui peih tur a ni, tihna a ni. Mite hmaa a mualpho thei ang bera an sawisakna te, thihna zawnga thihna rapthlak leh, anchhedawng thihna hialte pawh tâwk huam, tawrh huam an ni tur a ni, a tihna a ni bawk. Galilee rama mite ngaihsan khawpa rawng a bawl a, Jerusalem-a lal anga a luh laiin, Jerusalem-ah vêk mualpho thei ang bera sawisak tihhlum a ni a. Chutiang bawk chuan amah zuitute chuan ropui lai leh hmingthan lai nei mah se, tawrh leh mualphona an hmachhawn tel a ngai a ni, a tihna a ni. Hetiang hi keinin kan huam em? Isua kan zui dan hi hla deuh tak, a him chin atangin em ni kan zui? Chutianga zuitute chu tuman Isua zuitu tak takah an chhiar ngai lo.

Isua zuitu khawvel thlahlel

Isua zuitu zinga pakhat chuan a chhungtea a tih tur tih phawt a dil a ni. Chu zirtir chuan, "Lalpa ka pa mi vuitir zet rawh," tiin a ngên a, Isua erawh chuan, "Mi zui rawh; mitthiin anmahni mitthi chu vui rawh se" a ti a ni. Judate ngaihdanah chuan mahni pate thlân thlenga thlah liam hi fapa mawhphurhna pawimawh ber a ni a, khawtlang ngaihdan leh Judate ngaihdanah chuan a pa vuinaa tel lo fapa chu fapa lak tlak loh let der a ni.

Zirtir pakhat, a pa vuitir zet tura diltu pawh hian fapa a nih anga a tih tur a hria a, khawtlangina an ngaihdan turte pawh a hria a, mahse Isua chuan chung zawng zawng ai chuan amah chu dah pawimawh ber turin a duh a, a hrilh a ni. Isua hian amah zuitu ni tur chuan in chhungkhur lam ngaihpawimawh hmasak a phal lo va, amah chu a laiah, a pawimawh bera awm a duh a. In chhungkhura mawhphurhna aiin a zuitu nih hi a dah pawimawh hmasa a ni.

Mi tam takin Isua zui kan tum dan chu kan in chhungkhur leh keimahni pawimawhte dah pawimawh hmasa chunga zui a ni a, hei hi Isua chuan, "Mitthi chu anmahni mitthi vêkin vui rawh se" a ti mai a ni. Kan hna pawimawhte thawh hmasak phawt a, chhungkuaa kan ngaih pawimawhte ti hmasa phawt a, kan zirlaite zir hmasak phawta amah zui kan tum thin. Isua hian heng zawng zawng ai hian amah dah pawimawh turin min duh zawk a ni. Taksa lam thil dah pawimawh hmasatute tan Isua hi a zui theih loh a ni.

Isua zuitu

Isua chuan amah zuitu, Kristian ni tur chuan a kraws putpuitu tur a duh a (Mat. 10:38), lainate aia amah thlangtu, chhungte aia amah dah pawimawhtute a duh a ni (Lk. 14:26). A neih zawng zawng pawh ui lova a mamawh leh retheite hnena pe phal hi amah zui turin a duh (Mt. 19:21). In leh lo din hmasak ngai pawimawh a, larna leh hmingthanna duhtu, ropuina ngainatute tan Isua zui hi thil harsa a ni a, khawvel thlahlel a, chhungkaw thlahleltute tan Isua zuitu tak nih a harsa thin.

Kristian, Isua zuitu chuan khawvel mawina leh nawmna aiin Isua a thlang tur a ni a, midangte tan a nun a pein, a hun leh thâ pawh a hmang ral tur a ni. Hetiang mi hi miin an hmuhin Isua zuitu a nihzia an hria a, Kathryn Dick-i ang hian miin amahah Isua an hmu thin a ni. Isua hi engtiangin nge kan zui ve a, eng chen nge kan zui? Isua zuitu tak tak kan ni em? tih i ngaihtuah fo ang u.

Monday, 21 April 2014

Pathian Berâm No, khawvel sual kalpuitu

Kohhranin a hrilhfiah sual em?

Bible-a Lal Isua sawina hming mawi tak mai Pathian Berâm No tih hi Bible-ah hian a lang tam vak lo hle a. 'Pathian Berâm No' tih ang tak phei chuan Thuthlung Tharah hian hmun hnih, Johana 1:29, 36-ah te chauh kan hmu a. Berâm No tih hi Greek tawng chuan Amnos leh Arnion a ni a.

Arnion hi berâm no tihna a ni a, pawisawi lo tihnate pawh a kawk a. Thup 13:11-ah chuan Isuan a zirtirte chu 'tá arnia mou', ka berâmte, tiin a ko a, Jn 21:15-ah chuan sualna reng nei lo, Isua tuarna sawi nan a hmang a ni. Amnos pawh hi berâm no tihna tho ni mah se, a kawh tlemin a danglam a, inthawinaa hlan tur berâm no, hmelhem lo leh pawisawi lo sawina bik deuh a ni. Jn 1 thua berâm no kan hmuhte hi inthawina hlan tur, hmelhem lo berâm no sawina bik, Amnos ve ve hman a ni.

'Khawvel sual phurtu' tia Johana sawi hi a dik lo deuh em? A thu awmzia nen hian ngaihtuah zui a ngai deuhin alang (Ho Amnos tou Theou ho airon tên hamartian tou kosmou). 'Phur' tih hi Greek-ah chuan airon - la bo, tibo emaw tihna a ni a. Berâm no hi Bible-ah hetiang chiah hian hman a ni em?

'Khawvel sual kalpuitu' tih hian rilruah Lev. 16:1-28 thu a lo lang a. Israelten an hnam sualna, an phurhtir thina chu kêl a ni zawk a. Kêl pahnih an la a, pakhat chu mipui pual sual thawi nan an hmang a, pakhat chu thlalerah chhuahin Azazela tan an ti thin. Hetiang hi a nih si avangin Berâm No thu Johana'n a hmang daih hi a mak ang reng phian!

Amnos a hmang a, inthawina berâm no sawina a ni a. Inthawina nena kaihhnawih berâm no chu Ex. 29:38-46 chungchang a ni leh a. Hetah hian nitina sual thawi nana berâm no hlan thu kan hmu a. Hei hi behchhana hmana 'Khawvel sual kalpuitu' tih nen chuan a inrem leh chiah si lo. He inthawina hi chu a nihna takah chuan Pathian hnena remna thil hlan a ni ber. Hengte atanga a landan chuan 'Khawvel sual kalpuitu' tih ai chuan 'Pathian Berâm No, Inremna thil hlan tur chu' ti ta zawk se, a dik zawk viau ang.

Kalhlen Kût thil hlan nen inzawmna a nei zawk ang em? I Kor 5:7-ah chuan Isua chu kan Kalhlen Kûtna tur a ni tih kan hmu. He ngaihdan hian Zanriah hnuhnung kilna boruak pawh kha a luah hle niin a lang. Kalhlen Kût laiin Isua hi tihhlum a ni tih Johana hian a uar hle a (Jn 18:28; 19:14, 31), mahse Kalhlen Kûtna tih tak hi chu pawm harsatna chhan a awm. Kalhlen Kût thil hlan, berâm talh hi remna thil hlan emaw, sual phurhna lam nena inkaihhnawiha ngaih a ni lo. Tin, Kalhlen Kût-ah hian beram no leh beram kher lo pawh an talh thin. Hetihlai hian C. Morris-a chuan eng thil hlan mai pawh hian inremna awmzia a kengtel vek a ni a ti thung.

Thil ni thei dang leh chu Isaia 53:7 thu ang hi a ni. Hetilai thuah hian Beram No chu Pathian chhiahhlawh sawi nana hman a ni a, chu chhiahhlawh chuan sual a phur a ni (Is. 53:11). Jn 12:38-ah chuan Is 53:1 thu la chhuakin, Isua chu Pathian chhiahhlawh kha ni ta angin a tarlang. Heta kan sawi tâk bera chu Pathian Berâm No, khawvel sual phurtu tih hi Thuthlung Hluia inthawina lam a ni lo a, Is. 53 thua Pathian Chhiahhlawh sawina kha a ni e, tih a ni ber.

Chhiahhlawh leh Berâm No chungchang hi chhuidawn pawh a hlawh viau mai a. Mithiamte chuan 'Amnos' tih hi Aramaic 'Talyã' tih, ngaihsual leh lehlin sual a ni ang e, an ti a. Talyã hi 'Berâm No' tiin a lehlin theih a, chutihrual chuan 'Chhiahhlawh' tiin a lehlin theih bawk. Johana hian sawi a tum tak zawk chu 'Pathian Chhiahhlawh' zawk a ni a, mahse kohhran kal zel khan 'Beram No' angin a sawi chhawng ta a ni ang, an ti a, a rinawm viau.

Bible-a inthawina leh berâm no an hman dan leh, Johana 'Pathian Berâm No, khawvel sual kalpuitu tur' a tih hi a inrem thlap hlei thei lo a. He tawngkam chiah chiah hi Chanchin Tha dang ziaktuten an hmanpui lo. Johana hian kawhtir tum a nei ngei tih a hriat a, mahse Isuaa Berâm No a hmanna leh Thuthlung Hlui hman dan te, Israelten berâm no an hmanna hrang hrang ngaihtuahin a inrem hlei thei lo. Isua hunlaia an tawng hman tlanglawn ber chu Aramaic a ni a, Aramaic-a 'talyã' hi Kohhran kal zelin a hrilhfiah dik loh emaw, a thelh deuh emaw a ni ngei zawkin a lang.
(April 17, 2014 Vanglaini)

Tuesday, 11 February 2014

Silo hre reng rawh

Jeremia 7:1-15
Jeremia rawngbawl hunlai hi Juda ram tan chuan hun harsa leh, thuthlukna siam harsat hunlai tak a ni ngei ang. Assuria râl lianin Israel ram (hmar lam) a tutlâwm a, salah a hruai darh vek a. Assuria sorkarin a rawn bei ve mai ang a, tih hlaua an awm lai takin , beisei loh deuh maiin Babulon sorkarin Assuria sorkar chu a rawn tutlâwm dêr a. Politics lamah chuan khatih hunlai khawvel politics inlumleh nasat ber hunlai a ni ngei ang.

Babulon lal Nebukadnezzara chuan Assuria a hneh a, a lalna a tihngheh hnu chuan Judai ram lam a hawi a, a thal fangten Jerusalem an tin to a. Hnam lian leh chak zawkte kuta tlu mai thei dinhmuna an din lai hian Juda ram chuan innghahna nghet leh tha, tlo leh rinawm a zawng a. Sala hruai darh an hlau a, hnehchhiaha awm ve mai an hlau a, chuta tang himna tur an ngaihtuah a ni. Chutah chuan rin dan dik lo, ngaihthatna awmze nei lo hmangin an inthlamuan a, him dawnin an inhria a ni. Chutah chuan Pathian chuan Juda mipuite chu vaukhânin, ama duhzâwng zawng zawk turin Jeremia hmang hian a thu a puang chhuak a ni.

Thlamuanna dik lovin Juda a thlamuang

Dinhmun derthâwng taka an din lai chuan Pathian tak ring si lovin, a behbâwmah rinna an nghat a. Thlamuanna tak tak thleng si lovin, a sir velah an thla an ti muang chawp a. Jer. 7:4-ah chuan LALPA in, tempul hmanga an inthlamuan thu kan hmu. Pathian tak thleng si lovin, Pathian duh dân zâwm chuang lovin, a in hmang chuan an inthlamuan a. Jerusalem chu Pathian khawpui a ni a, a in, tempul awmna a nih avangin Babulon chuan a la thei dawn lo niin an ngai a, chu chuan an thla a ti muang a ni. Chutihlai erawh chuan Pathian duh dân an zâwm lo nasa hle thung a, Pathian In chu suamhmangte pûkah an siam a ni (Jer. 7:11).

Inthawina an hlân nasa a, pâwn lam atanga an landân chuan Pathian chu urhsûn takin an bia a, an chhungril erawh chu rukrukna, uirena, tualthahna, dâwta chhia chhamnain a khat a (7:9), hleihnei takin ro an rêl a, mi rethei leh chhumchhiate an rapbet a. Pâwn lama an urhsûnna hmangin an chhungril thlamuan chawp an tum a. Inthawina an uar avang chuan chhanhima awm an inbeisei a ni. Mahse, Pathian chuan pâwnlam thianghlimna aiin chhungril a en zâwk a, an thlahtute hnena a lo pek tawh rama an chên reng theih nan chuan an tih thin sualte an bânsan a ngai a ni (7:3). Pathian rawng thin lung tak taka an bâwl chauhin Babulon lak atangin Pathian chuan a chhanhim dawn a ni.

Dâwt thu hmangin an inthlamuan chawp a (7:8), Mosia hnena dan thu pek zawng zawng chu an bawhchhe fai vek tawh emaw, tih tur an ni a (7:9), an sual tih inthiam lovin tempulah an kal a, tempulah chuan duh tâwk an ngah a, tempul an chhuahsan hnu chuan an sual tih an bâng chuang lo. Tempul-a an va inkhawm avang khan ti tha ta viauah an inngai a, 'chhan chhuah ka ni ta' an ti a (7:10). Mahse, thinlung hmutu Pathian chuan engkim a hmu vek si a ni (7:11).

Pathianin engtin nge a chhân?

Pâwnlawi taka Pathian an biak a, amah ni lo, thil danga thlamuanna tur an zawn lai chuan Pathianin Judate chu an tih dan tha lote an bansan loh chuan Silo ang maia Jerusalem a chantir tur thuin Judate chu a vaukhân a. Silo khua hi Israelte Kanaan rama an insawhngheh hnua Thuthlung Bâwm an dahna hmun a ni a. I Samuela 4-ah chuan Puithiam Elia leh a faten Thuthlung Bâwm chu an enkawl a. Mahse, Elia fate suahsualna avangin Pathian chuan Israelte chu Philistia kutah a pe a, Thuthlung Bâwm pawh chu an laksak hial a ni. Pathian awmna hmun ber nia an ngaih chu an suahsualna avangin Pathian chua hmelmate kutah a pe mai. Judate hian Pathian an hmuhna tur a nih chuan Pathian Jerusalem, Judatena an ngainat a, Pathian chênna nia an ngaih pawh hi hmelmate kutah a pe hreh hauh lo a ni.

Judate hian an thilsual tih thin an bânsan loh a, Pathianin an hnena a thusawite an ngaihthlak duh loh chuan Jerusalem hi hmelma kutah a pe mai dawn a ni, tiin Jeremia kaltlangin a sawi a (7:13,14). An thil tiohsual an bansan loh chuan Ephraim (Israel) te ang bawkin Pathian chuan a paih chhuak dawn a ni.

Innghahna dik chu Isua

Judate ang bawk hian tunlai ringtute pawh hian innghahna dik lovah kan innghat thei a, kan innghahna leh kan thlamuanna hi Isua nge, Isua thleng pha chiah lo hian a sir velah kan thlamuang zawk? Krista taksa leh din kohhrana member pakhat kan nih avang ringawta thlamuang tur kan ni em? Judate pawh kha Pathian khawpui ti meuha an sawi Jerusalem-a an awm a, Pathian tempul-a an inthawi thin avang ringawtin Babulon an pumpelh lo va, salah kum 40 chhung zet an tâng a nih kha. Krista taksa, Krista din kohhrana member kan nih avang ringawt hian kan thla a muang ang e, Lal Isua duh dan kan zawm loh va, thinlung taka Lal Isua kan hnaih chuan si loh chuan keimahni leh keimahni kan inbum lek fang a ni ang.

Matthaia 13:41 chhoa buh lem leh buh tak chungchanga tehkhin thu kha kan hriat reng a pawimawh. Tempulah kalin, inthawina hlân zutin, thilpêk rawngbawlna lamah sâng hle mah ila, inthawina aia thuawih duh zawktu Pathian mithmuhah chuan buh lem chauh kan ni thei. Buh lem kan nih chuan hun hnuhnung rorelna niah meia hâlral tura thiamloh chantir kan ni dawn a ni.

Mizote hi Pathian zawn chhuah leh a thlan niin kan insawi a. Kristian ram kan ni, tiin, insawi insawi mah ila, a miten amah an hmuhfiah theihna a nih dawn phawt chuan a hming awmna thin Silo leh Jerusalem pawh hmelma hnena pe phaltu Pathian hian kan hmelmate hnenah min pe phal a ni tih hria ila. Pathianin a duh chu thinlung taka ama rawngbawltu a duh a. Isua Krista kawng tluana zuitute hian chatuana hlimna, Van Kanaan thar an luah ang. Kan hnam himna tur chu ILP a ni lo va, Isua a ni. Chîmrala kan awm tur leh tur loh chu Isua rawng thinlung taka kan bawl leh bawl lohin a hril ang. Silo chunga Pathianin thil a lo tih tawh leh, Jerusalem meuh pawh sihalte mutna hmun siam a lo nih tawhnate hi hre rengin, thlarau leh tih tak zetin Lalpa rawng i bawl ang u.

Tuesday, 7 May 2013

Kora te helna

Israelte hi hnam luhlul an nihzia hi Pentateuch chhiar hian a chiang hle mai. Aigupta atanga Pathianin mak tak maia a hruai chhuah kha an hmuin an hre vek a, chuti chung chuan kawng lakah an hel a. Ramtiama hruai luh a tum thu a hrilh mawlh mawlh a, kum a vei hlek chuan an theihnghilh a, thlalera tlu hlum tura hruai chhuak angin an sawi leh nghal zel a. Kora te thianho pawh hi heng hel hmang zinga mi hi an ni.

Kora leh a thiante helna chungchang hi Numbers 16:1-35 chhungah kan hmu a. He helna hian zirlai tam tak leh hlu tak min hnutchhiah a, ringtute tan chuan he helna hi zir chian fo a pawimawh hle. Tin, mihring mize hrang hrang min hmuhtir bawk.

Mosia

Hruaitu ropui leh tha, a tluk awm thei tawh lo hial tur chu Mosia hi a ni ngei ang. A chanchin kan sawi tam lo ang a, mahse ani tluka hruaitu ropui hi mihring zingah chuan an awm thei tawh chuang lo a. Hoffmeier chuan Mosia hi hruaitu ropui mai a ni lo va, dân petu, zawlnei leh thuziaktu ropui a ni, a ti. Mize puitling, hruaitu inti tam takin an neih loh ang a nei a, a thin a nel a, dik lo takin engmah a ti lo. A chunga an helnaah a thinrim ve hle a, hruaitu dang ang chu nise tih hlum tur thu a pe nghal thei. Mahse, chutianga ti mai lovin Pathian hnenah a thlen a. Pathian hnena a thlen pawh hian phuba la turin a ti nghal chuang lo. An puhna 'Intilal' tih chu a dik ngei leh ngei loh chungchang Pathian hnenah thlenin, Pathian rêl turin a dah mai a ni. Kora te thinurna leh an puhna chungchang pawh Pathian ngaihtuah turin a dah a. Amahin a chingfel mai thei a, mahse court sang zawkah, dân ang thlapin, Pathian hnenah a thlen a ni.

Arona

Mosia u, Mosia leh Pharaoa inkara thusawitu tur leh Mosia pui tura Pathianina a ruat Arona hi Levia fapa upa ber dawttu Kohata fapa upa ber Amarama fapa upa ber a ni. Mosia puitu ber, Pathianina a ruat a ni chung hian chak lohna tam tak a nei ve a ni tih phat rual a ni lo. Mosian Pathian a biak chhungin Israel faten bawng no lem an lo bia a. Bawng no lem lo siamsaktu chu Arona hi a ni a, a hruaisualtute zingah a chhiar ve theih ngei ang (Ex. 32). Miriami nen Mosia an thîk a, Pathianin a zilhhau tawh nghe nghe a (Num 12). Mosia nena tui vaw chhuak tura Kadesh-a Pathianin a tirhin Arona te hian Pathian lung an tiawi lo va, Pathian hming lam lovin anmahni hming an lam a, chuvang chuan Pathianin ramtiama an luh a phal loh phah a ni (Ex. 20).

Kora hian an helna chungchangah Arona hming a rawn sawi chhuak a. Hei hian hruaitu nih a tling tâwk lo tih a tilang thei ang. Puithiam lal ber, rimtui hâla inthawi tur êmah chuan mi tam takin an iai a ni tih a tilang thei. Amaherawhchu Pathian hian a mi ruat, a hriak thih tawh, a thlan tawhte chu eng ang mi pawh nise, mi chak lo leh mâwl, rinna kawnga chak lo ve tak pawh nise a chhan hle a ni tih kan hmu.

Kora

Bible-a kan hmuh angin Kora hi Izara fapa a ni a, a pu chu Kohata a ni. Kora pa Izara leh Mosia pa Amrama te hi unau an ni a, Kohata fate ve ve an ni; tunlai tawng chuan Mosia cousin a ni (Ex. 6:16f). Amrama hi an unau zingah a upa ber a, a unau dangte chu Izhara, Hebrona leh Uziela te an ni. Kohata thlahte hi puithiam zingah dinhmun chungnung pawl tak an ni a, biakbûk rawngbawltu an ni. Izhara thlah, Kora te hian fa u ber, Amrama thlahte dinhmun an chuh a, fa u ber nih an khel, tiin a sawi theih ang. Levia thlahte zingah chuan rawngbawltu pawimawh tak erawh an ni.

Dathana leh Abirama

Dathana leh Abirama te hi chu Reuben hnam an ni thung a, Kora te, Mosia te, Arona te chu Levia chi an ni. An lungawi lohna ber nia lang chu hruaitu dinhmun chungchangah leh ramtiam pana an kal dan chungchangah a nih hmel. Ramtiamah Mosia'n a hruai lut tawh mai dawn emaw an tih laiin a hla lam panin an la kal ta deuh deuh a, an lungawi lo niin alang.

Reuben-a hi Israela fa hmasa ber a ni a, mahse a pa khumpui a kai avangin a chungnunna a hloh ta a ni (Gen. 35:22; 49:3f). Puithiamna leh sakhaw serh leh sâng Dathana te hian an helh ve vak lo va, chu ai chuan thuneihna hrim hrim hi an khel leh an thupui zawk a nih hmel (Ex. 16:13). Reuben hnam zawng zawng erawh chuan an thlâwp chuang lo va, an chhungkaw hnaivai leh an rilru an hnehsak theih thenkhatte chauh an nih hmel.

Hel chhan chi hnih

Kora leh a thiante helna hi chi hnih niin alang a, pakhat chu sakhaw serh leh sang a ni a, pakhat erawh chu hruaitu nihna a ni. Kora hian Arona, a cousin chu a thîk a, biakbûk rawngbawlnaah a dinhmun chu hniam bik leh tha lo bikin a ngai a ni. Mahse, he helna hi Pathianin a huat berte zinga mi a ni. Sakhaw serh leh sang a ruat bik ni lotena an khawih hi Pathianin a duh lo tawp a, a hremna pawh a na, an thi nghal a nih êm loh pawhin buaina nasa takin a zui mai a ni.

Kora helna leh Juda lal Uzia chapona hi a inang hle a. Uzia chuan Arona fate chauhin an tih theih rimtui hâl ve tumin tempulah a lût a, puithiam dangten an hnial a, Pathian pawi sawina a ni tih an hrilh chung pawha a awih duh loh avangin Pathianin phâr hri a veitir a ni (II Chro. 26:16-21); Kora pawh khan Arona aia tha leh fel, thiam leh zei zawkah a inngai tih alang a, a chapozia a tilang a ni. Serh leh sâng ti tura ruat bik ni loten an khawih ve hi Pathian huatzâwng tak a ni. Lal Saula chuan a tih loh tawp tur - halral thilhlan leh remna thil hlan te a lo hlân ve ngawt a, Pathian chuan a lalna a hnâwl phah tawp mai a ni (I Sam. 13:8-14).

Tin, Pathianin a ruat tawhte chu mi chak lo, zei lo leh thiam lo tak pawh nise, zah tur an ni a, Pathian pawhin a hauh a ni tih kan hmu thei. Arona chu mi chak lo ni mah se, Kora te lakah Pathianin a hum a ni. Pathianin a rawngbawl tura a serh hran tawhte chu tlûk châng leh chak loh châng nei pawh nise, mi pangngai ai chuan Pathianin a hauh zawk a ni tih hi kan zir chhuah tur ni âwm tak a ni.

Helna dang leh chu hruaitu nih tuma helna a ni; Dothana leh Abirama te ang kha. Rom 13-ah chuan roreltute thuawih tura zirtir kan ni. Hruaitu chu eng ang mi pawh nise, Pathian ruat an nih avangin phiarrûk hi thil sual tawpkhâwk a ni. Khawvel history-ah roreltute phiar rua paihthlak chanchin sawi tur tam tak a awm, mahse heng mite hi an hmuingil ngai lo va, chhiatnain an chhungkua a zui zel thin. Israel lal Ela chu Zimria'n a that a, a lalna a chhuhsak a, Zimria hian ro a rel rei chuang lo, ni 7 chauh lalah a thu hman tihin Omria chu Israel mipuiten lalah an pawm zuisan leh mai a ni (I Lalte 16).

Kora te helna atang hian Pathian mi ruatte laka helna hi Pathian pawisawina a ni tih kan hmu a. Sakhaw lamah a ni emaw, ram hruai lamah a ni emaw, Pathianin hruaitu atana a thlan tawhte chu pawm mai tur a ni. Pathian duh loh zâwng an ti a nih pawhin an chunga roreltu tur chu Pathian a ni; an hmuingil chuang lo ang. Kohhran hruaitute phiarrukna leh hmuhsitna hi Pathianin a duh lo va, a haw em em; kohhran serh leh sâng ti tura ruat ni lovina an khawih leh lek phei chu Pathian hian a ngai haw zual a ni.